تطويل و تعليل و استشهادهايى كه قطرب در آن در غلتيده و به كنه آن نرسيده خالى است « 1 » . صاحب كشف الظنون ، [ حاجى خليفه ] ، به « كتاب الشواذ » از ابو العباس احمد بن يحيى معروف به ثعلب نحوى ( در گذشته به سال 291 ه . ق . ) اشاره نموده و بر اين ظن غالب رفته كه دربارهء قرائتهاى شاذ مىباشد ، چون همان گونه كه حاجى خليفه در همين جا آورده اين كتاب به رساله جعبرى ، ابراهيم بن عمر ( در گذشته به سال 732 ه . ق . ) « 2 » ( كه در ذى القعده سال 718 ه . ق . نوشته است ، ضميمه بوده است . ) جعبرى در اين رساله شيوهء گروهى از قاريان را رد كرده است كه احرف سبعه آمده در صحيح [ بخارى ] را به روايتى قرائتى محدود كرده‌اند و با تمسك به قرائتهاى هفتگانهء ابن مجاهد ، بقيهء آن را شاذ به حساب آورده‌اند [ فتح البارى ، ج 9 ، صص 39 - 41 ، دار السلام - دار الفيحاء ] . شبهه اينان به پيشوايان زبان عربى هم سرايت كرد به طورى كه ابو على فارسى كتاب « الحجة » را در تبيين قرائتهاى شواذ يعنى قرائتهاى خارج از « احرف سبعه » نوشت و مردم هم از او تبعيت كردند ، به حدى كه گويى آنچه گفته شده ، واجبى آشكار است « 3 » . با پايان يافتن قرن سوم ، در قرن چهارم ابو اسحاق ابراهيم بن سرىّ زجاج ( در گذشته به سال 310 ه . ق . ) با كتاب « معانى القرآن » را مىيابيم كه يكى از منابع مورد استفادهء ابن جنّى در كتاب « المحتسب » مىباشد « 4 » . بعد از او ، حافظ ابو بكر عبد اللّه بن ابو داوود سليمان بن اشعث سجستانى ( در گذشته به سال 316 ه . ق . ) با كتاب « المصاحف » « 5 » مىآيد .

--> ( 1 ) ابن جنى ، المحتسب ، ص 3 . ( 2 ) ابن الجزرى ، غاية النهاية فى طبقات القراء ، ج 1 ، ص 21 . ( 3 ) مصطفى بن عبد اللّه ، كاتب چلپى ( حاجى خليفه ) ، كشف الظنون ، ج 2 ، ص 284 . ( 4 ) عثمان بن جنّى ، المحتسب ، ص 3 . كتابهاى زيادى در باب معانى القرآن با همين عنوان از بسيارى از بزرگان لغت و نحو نوشته شده است ( ر . ك : ابن النديم ، الفهرست ، صص 57 - 58 ] . ( 5 ) اين كتاب به همت و تحقيق [ خاورشناس آمريكايى ] ، آرتور جفرى در سال 1936 م ، به چاپ رسيد . وى در ضميمهء اين كتاب فهرستى از قرائتهاى شاذ را آورده است كه چند برابر حجم كتاب گشته و عنوان آن materials for the history of the text of the quran .